«دانشبنیان» واژهای است که در سالهای اخیر بیش از گذشته در فضای صنعتی و فناوری شنیده میشود؛ اما دانشبنیان بودن یک شرکت دقیقاً به چه معناست و چه چیزی آن را از صرفاً یک مجموعه مجهز یا دارای نیروی متخصص متمایز میکند؟
دریافت عنوان دانشبنیان حاصل یک فرآیند ارزیابی رسمی است که در آن، توانمندیهای فناورانه، فعالیتهای تحقیق و توسعه، نوآوری و شواهد فنی شرکت مورد بررسی قرار میگیرند. در صنایع پیشرفته، این موضوع میتواند بیانگر وجود ظرفیت سازمانیافته برای تبدیل دانش فنی به فناوری و توسعه محصول باشد.
شرکت دانشبنیان چیست؟
شرکت دانشبنیان را نمیتوان صرفاً با داشتن یک آزمایشگاه مجهز، تجهیزات مدرن یا حضور مهندسان و متخصصان تعریف کرد. این عنوان پس از طی یک فرآیند ارزیابی رسمی و بر اساس ضوابط تعیینشده به شرکتهایی اعطا میشود که فعالیتهای فناورانه آنها بتواند معیارهای لازم در حوزه دانش، فناوری، نوآوری و توسعه محصول یا خدمت را احراز کند.
به بیان سادهتر، در یک مجموعه دانشبنیان، دانش فنی تنها در سطح نظری باقی نمیماند؛ بلکه باید بتواند در قالب فناوری، محصول، فرآیند، خدمت یا راهکار قابل ارزیابی نمود پیدا کند. بنابراین مفهوم «دانشبنیان» بیش از آنکه به ظاهر یک سازمان مربوط باشد، به توانایی آن در توسعه و بهکارگیری دانش و فناوری ارتباط دارد.
نکته کلیدی: دانشبنیان بودن یک «ادعا» یا عنوان تبلیغاتی نیست؛ بلکه نتیجه یک فرآیند ارزیابی رسمی بر مبنای ضوابط و معیارهای مشخص است.
چرا مفهوم شرکت دانشبنیان شکل گرفته است؟
یکی از چالشهای اصلی اقتصادهای صنعتی، تبدیل دانش و پژوهش به محصول، فناوری و ارزش اقتصادی است. صرف انجام تحقیق یا برخورداری از نیروی متخصص الزاماً به نوآوری منجر نمیشود. زمانی ارزش واقعی ایجاد میشود که دانش فنی بتواند به حل مسئله، توسعه فناوری، بهبود فرآیند، ارتقای محصول یا ایجاد یک راهکار جدید منجر شود.
چارچوب شرکتهای دانشبنیان با همین نگاه شکل گرفته است: ایجاد پیوند میان دانش، فناوری، نوآوری و تجاریسازی. در چنین چارچوبی، فعالیت تحقیق و توسعه زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بتواند نتیجهای قابل اندازهگیری و قابل استفاده در صنعت ایجاد کند.
شرکتهای دانشبنیان چگونه ارزیابی میشوند؟
فرآیند ارزیابی دانشبنیان بر پایه مجموعهای از معیارهای تخصصی انجام میشود و جزئیات آن میتواند با توجه به حوزه فناوری، نوع فعالیت شرکت و محصول یا خدمت مورد بررسی متفاوت باشد.
در یک نگاه کلی، ارزیابی میتواند بر محورهایی مانند موارد زیر متمرکز باشد:
توانمندی فناورانه
بررسی سطح فناوری و توانایی شرکت در توسعه یا بهکارگیری دانش فنی در محصول، خدمت یا فرآیند.
تحقیق و توسعه
وجود فعالیتهای هدفمند برای توسعه دانش، حل مسائل فنی و دستیابی به فناوری یا محصولات جدید.
نوآوری
ارزیابی نحوه تبدیل دانش و فناوری به راهکارها، محصولات یا فرآیندهای دارای ارزش کاربردی.
مستندات و شواهد فنی
بررسی مستندات و مدارکی که توان فنی، توسعه فناوری و فعالیتهای تخصصی شرکت را قابل ارزیابی میکنند.
تجاریسازی
بررسی توانایی تبدیل فناوری و دستاوردهای فنی به محصول یا خدمتی که قابلیت عرضه و استفاده در بازار داشته باشد.
انواع شرکتهای دانشبنیان؛ نوپا، نوآور و فناور
همه شرکتهای دانشبنیان در یک مرحله از توسعه قرار ندارند. برخی در مراحل اولیه توسعه فناوری و محصول هستند، برخی به تولید و بازار رسیدهاند و در برخی شرکتها، محصولات و فعالیتهای فناورانه سهم قابلتوجهی از کسبوکار را تشکیل میدهند.
در چارچوب فعلی ارزیابی، شرکتهای دانشبنیان در گروههایی از جمله نوپا، نوآور و فناور دستهبندی میشوند. این دستهبندی کمک میکند مرحله بلوغ فناوری و کسبوکار شرکت و جایگاه محصولات فناورانه آن بهتر مشخص شود.
| نوع شرکت |
تمرکز اصلی |
مرحله کلی توسعه |
| نوپا |
توسعه فناوری، نمونه اولیه یا مراحل ابتدایی شکلگیری محصول فناورانه |
مراحل اولیه توسعه |
| نوآور |
فعالیت فناورانه و نوآورانه در کنار یک کسبوکار به بلوغ رسیده |
توسعه یافته و دارای فعالیت تجاری |
| فناور |
سهم قابل توجه فعالیتها و محصولات فناورانه در ساختار کسبوکار |
بلوغ بالاتر فناوری و بازار |
دانشبنیان بودن در یک شرکت صنعتی چه معنایی دارد؟
در صنایع فرآیندی و شیمیایی، فناوری الزاماً به معنای تولید یک دستگاه جدید یا یک محصول کاملاً متفاوت نیست. بخش مهمی از فناوری میتواند در نحوه طراحی فرآیندها، توسعه فرمولاسیون، کنترل ویژگیهای محصول، تحلیل دادههای آزمایشگاهی، بهینهسازی عملکرد، افزایش قابلیت کنترل تولید و توسعه راهکارهای تخصصی نمود پیدا کند.
به همین دلیل، در یک شرکت صنعتی، مفهوم دانشبنیان میتواند ارتباط نزدیکی با تحقیق و توسعه، مهندسی فرآیند، آزمایشگاه، کنترل کیفیت، توسعه محصول و مدیریت دانش فنی داشته باشد.
تفاوت اصلی در این است که دانش فنی به بخشی فعال از فرآیند تصمیمگیری و توسعه تبدیل میشود؛ یعنی دادههای آزمایشگاهی، تجربه تولید، تحلیل عملکرد و نیاز بازار میتوانند در کنار یکدیگر برای توسعه محصول یا بهبود فناوری مورد استفاده قرار گیرند.
جایگاه تحقیق و توسعه در شرکتهای دانشبنیان
تحقیق و توسعه یا R&D یکی از عناصر کلیدی در شکلگیری ظرفیت فناورانه یک سازمان است. نقش تحقیق و توسعه صرفاً تولید مقاله یا انجام آزمایش نیست؛ بلکه هدف آن ایجاد دانش قابل استفاده برای حل مسائل واقعی و توسعه فناوری است.
در یک مجموعه صنعتی، واحد تحقیق و توسعه میتواند در زمینههایی مانند بررسی رفتار مواد، توسعه فرمولاسیون، تحلیل عملکرد محصول، بررسی روشهای جدید تولید و کنترل، کاهش عدمقطعیت در فرآیندها و توسعه محصولات متناسب با الزامات فنی پروژهها نقش داشته باشد.
دانشبنیان بودن برای خریداران صنعتی چه اهمیتی دارد؟
در خریدهای صنعتی، تصمیمگیری تنها بر اساس نام محصول یا قیمت انجام نمیشود. خریداران حرفهای معمولاً به عواملی مانند توان فنی تولیدکننده، ثبات فرآیند، مستندات، قابلیت پاسخگویی فنی و توانایی حل مسائل پروژه نیز توجه میکنند.
وجود ساختار تحقیق و توسعه و توانمندی فناورانه میتواند نشان دهد که تولیدکننده تنها بر تکرار یک فرآیند ثابت متکی نیست و ظرفیت بررسی مسائل فنی، توسعه دانش و پاسخگویی به نیازهای تخصصیتر را نیز در اختیار دارد.
توجه: در خرید صنعتی، عنوانها و گواهیها جایگزین بررسی مشخصات فنی محصول، نتایج آزمایشها، اسناد کنترل کیفیت و الزامات پروژه نیستند. بهترین تصمیم زمانی شکل میگیرد که اعتبار سازمانی در کنار ارزیابی فنی محصول قرار گیرد.
دژپا؛ شرکت دانشبنیان نوع نوآور
شرکت پالایش نفت و قیر دژپا، دارنده تأییدیه رسمی «شرکت دانشبنیان – نوع نوآور» در حوزه «مواد پیشرفته و محصولات مبتنی بر فناوریهای شیمیایی» است.
این تأییدیه بر اساس ارزیابی انجامشده در چارچوب قوانین و ضوابط شرکتهای دانشبنیان برای دژپا صادر شده و نشاندهنده قرار گرفتن بخشی از فعالیتهای فناورانه شرکت در چارچوب رسمی ارزیابی شرکتهای دانشبنیان است.
دژپا در مسیر فعالیت صنعتی خود، توسعه دانش فنی، تحقیق و توسعه، کنترل و ارزیابی تخصصی محصولات و استفاده از فناوری در فرآیندهای تولید را بهعنوان بخشی از رویکرد توسعهای شرکت دنبال کرده است.
تأییدیه دانشبنیان دژپا
نوع تأیید: نوآور
حوزه فناوری: مواد پیشرفته و محصولات مبتنی بر فناوریهای شیمیایی
برای مشاهده افتخارات و گواهینامههای رسمی دژپا، صفحه افتخارات و فرصتهای دژپا را مشاهده کنید.
پرسشهای متداول درباره شرکتهای دانشبنیان
آیا هر شرکتی که از فناوری استفاده میکند دانشبنیان است؟
خیر. استفاده از فناوری بهتنهایی برای دریافت این عنوان کافی نیست. شرکت باید در فرآیند رسمی ارزیابی، معیارهای مربوط به فعالیتها و توانمندیهای فناورانه را احراز کند.
آیا داشتن آزمایشگاه پیشرفته برای دانشبنیان شدن کافی است؟
خیر. تجهیزات میتوانند بخشی از زیرساخت فناوری باشند، اما ارزیابی دانشبنیان فراتر از تجهیزات و شامل بررسی توان فناورانه و مستندات مرتبط است.
شرکت دانشبنیان نوآور چیست؟
«نوآور» یکی از انواع تأیید شرکتهای دانشبنیان است و برای شرکتهایی بهکار میرود که در کنار بلوغ کسبوکار، دارای فعالیت و محصول یا خدمت فناورانه واجد معیارهای دانشبنیان هستند.
حوزه دانشبنیان دژپا چیست؟
دژپا با نوع تأیید «نوآور» در حوزه «مواد پیشرفته و محصولات مبتنی بر فناوریهای شیمیایی» بهعنوان شرکت دانشبنیان تأیید شده است.
دانشبنیان بودن چه ارتباطی با صنعت قیر دارد؟
در صنعت قیر و مواد شیمیایی، فناوری میتواند در توسعه فرمولاسیون، روشهای آزمون و کنترل، تحلیل عملکرد، مهندسی فرآیند و توسعه محصولات تخصصی نقش داشته باشد. بنابراین دانشبنیان بودن در چنین صنعتی میتواند با ظرفیت تحقیق و توسعه و نوآوری فنی ارتباط مستقیم داشته باشد.
جمعبندی
دانشبنیان بودن بیش از یک عنوان سازمانی است. این مفهوم به توانایی یک شرکت در تبدیل دانش، تجربه و تحقیق به فناوری و راهکارهای قابل استفاده در صنعت ارتباط دارد.
در صنایع پیچیده و فناوریمحور، وجود چنین ظرفیتی میتواند زمینه توسعه محصولات، ارتقای فرآیندها، حل مسائل فنی و افزایش توان پاسخگویی به نیازهای تخصصی بازار را فراهم کند.
شرکت پالایش نفت و قیر دژپا نیز بهعنوان شرکت دانشبنیان نوع نوآور در حوزه مواد پیشرفته و محصولات مبتنی بر فناوریهای شیمیایی این مسیر را در کنار فعالیتهای تولیدی و صنعتی خود دنبال میکند.
درباره محصولات و توانمندیهای دژپا بیشتر بدانید
برای مشاهده محصولات، مشخصات فنی یا ارتباط با کارشناسان دژپا میتوانید از لینکهای زیر استفاده کنید.
مشاهده محصولات تماس با دژپا